en بررسی عوامل خطر مؤثر در ایجاد بیماری عروق محیطی در بیماران تحت همودیالیز مدیریت پرستاری Nursing management پژوهشي Research بررسی عوامل خطر مؤثر در ایجاد بیماری عروق محیطی در بیماران تحت همودیالیز   کمال خادم‌وطن[1]، علیرضا رحمانی[2]٭، سیما قاسمی[3]، حسین آهنگری[4]، مریم مهرپویا[5]  تاریخ دریافت 14/04/1393 تاریخ پذیرش 12/06/1393  چکیده  پیش‌زمینه و هدف: شایع‌ترین سبب‌شناسی بیماری عروق محیطی تصلب شرایین می‌باشد با افزایش سن جمعیت میزان بروز بیماری عروق محیطی نیز افزایش می‌یابد. بیماری عروق محیطی بخش مهمی از عوارض بیماری مزمن کلیه را تشکیل می‌دهد که منجر به آمپوتاسیون و جراحی‌های مشابه می‌شود و همچنین معلولیت‌هایی را برای فرد بیمار به همراه دارد. علیرغم وجود عوامل خطرساز عروقی مانند فشارخون، دیابت، سن، سیگار و هیپر لیپیدمی در بیماران دارای نارسایی مزمن کلیه حتی بعد از حذف این عوامل نیز یک رابطه مستقل قطعی بین بیماری عروق محیطی و نارسایی مزمن کلیه وجود دارد. اندازه‌گیری (Ankle brachial index) ABI یک روش ساده و غیرتهاجمی است که می‌توان در مراکز سرپایی از آن برای تشخیص بیماری عروق محیطی استفاده نمود. در صورت تشخیص نارسایی کلیه، با اندازه‌گیری ABI می‌توان موارد تحت بالینی را به‌طور مؤثر تشخیص داد که این گروه بیشترین نفع را از مداخلات درمانی و آموزشی در مورد بیماری عروق محیطی را می‌برند.  مواد و روش‌ها: تمامی بیماران مراجعه‌کننده به مرکز دیالیز بیمارستان طالقانی شهرستان ارومیه به‌عنوان جمعیت موردمطالعه و به همین تعداد بیماران نیز به‌عنوان گروه کنترل از بخش قلب و داخلی بیمارستان طالقانی شهرستان ارومیه انتخاب و پرسشنامه تکمیل گردید. برای این منظور اندکس ABI را در هر بیمار تعیین و در پرسشنامه‌های مربوطه درج شد. برای اندازه‌گیری فشارخون از فشارسنج جیوه ای ریشتر ساخت آلمان استفاده گردید. پرسشنامه‌های تکمیل‌شده جمع‌آوری و سپس فراوانی و فراوانی نسبی شاخص‌های داده‌شده به‌صورت جدول و نمودار ارائه گردید. اطلاعات حاصل پس از پردازش با نرم‌افزار آماری SPSS نسخه 18 مورد آنالیز قرار گرفت.  یافته‌ها: کل جمعیت موردمطالعه 386 نفر بودند که 193 نفر بیمار دیالیزی و 193 نفر گروه کنترل بودند. میانگین سنی 17/17±27/55 که حداقل 3 و حداکثر 88 سال داشتند. 54درصد از بیماران مذکر و 46درصد مؤنث بودند،2/19درصد سابقه دیابت و 5/35درصد مبتلا به فشارخون بالا و 2/6درصد هیپرکلسترولمی و 8/23درصد هیپرتری‌گلیسیریدمی داشتند، 3درصد سابقه CVA و 7/26درصد مبتلا به بیماری عروق کرونر قلب و 1/23درصد سیگاری بودند. نتایج حاصله نشان داد که 15درصد جمعیت مبتلا به بیماری عروق محیطی بودند.  بحث و نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج حاصل از این مطالعه پیشنهاد می‌گردد ارزیابی ABI به‌عنوان یک شاخص مهم در معاینات روتین بیماران دیالیزی مدنظر پزشکان باشد. همچنین پیشنهاد می‌شود نسبت به کنترل فشارخون و پروفیل‌های چربی بیماران دیالیزی در ویزیت‌های ماهیانه اهمیت خاصی داده شود و در صورت اختلال در هرکدام از شاخص‌های فوق اقدام درمانی مناسب اتخاذ گردد تا از عوارض ناشی از بیماری عروق محیطی در این بیماران جلوگیری شود.  کلیدواژه‌ها: نارسایی مزمن کلیه، بیماری عروق محیطی، بیماران دیالیزی   مجله دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه، دوره دوازدهم، شماره هفتم، پی‌درپی 60، مهر 1393، ص 590-585  آدرس مکاتبه: دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه ایران، تلفن: 32754961-044     Email: alirezarahmani2003@yahoo.com   1 متخصص قلب و عروق، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران   [2]کارشناسی ارشد پرستاری، مربی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران (نویسنده مسئول)  [3] کارشناس پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران  [4] پزشک عمومی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران  [5] متخصص قلب و عروق، استادیار بیمارستان امام خمینی (ره) دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران   EVALUATION OF THE EFFECTIVE RISK FACTORS FOR PERIPHERAL VASCULAR DISEASE IN HEMODIALYSIS PATIENTS   KHademVatan K[1], Rahmani AR[2]*, Ghasemi S[3], Ahangary H [4], Mehrpooya M[5]  Received: 5 Jul , 2014 Accepted: 3 Sep , 2014  Abstract  Background & aims:  Peripheral Vascular Disease (PVD) constitutes an important part of Chronic Renal Failure (CRF) complications leading to amputation and similar surgical operations it also precipitates some disabilities for patients, despite the presence of cardiovascular risk factors such as hypertension, diabetes mellitus, aging, smoking and hyperlipidemia in CRF patients. Even with the removal of these factors, there is an independent and definite association between PVD and CRF.  Measurement of Ankle-Brachial Index (ABI) is a simple and noninvasive method which can be used for diagnosing PVD in outpatient centers. In such centers, by detecting the renal failure, the subclinical cases can be diagnosed effectively later on these groups would have more benefits from treatment and educational interventions.  Materials & Methods:  All of the patients referred to Urmia Taleghani university hospital and the equal number of them from cardiac and medical wards of the same hospital were chosen as case and control groups which totally formed the study population, and then the researcher has made the subjects to fill the questionnaires. For this reason the ABI of each patient were measured and included in questionnaires. A German made Richter mercury manometer used for blood pressure measurement. Then the completed questionnaires were collected and the abundance and relative abundance indices are presented in tables and graphs.  Results: The total study population were 386 people (193 hemodialysis and 193 control patients), the collected data were processed and analyzed by SPSS software version 18, and after determination of central and dispersion indices, the comparison of Means by independent T , comparison of proportions by chi-square and determination of relationship by Pearson Correlation Coefficient tests were carried out. The following results were obtained: Mean age of the samples was 55.27       17.17 which minimum 3 and maximum 88 years old, %54 male and %46 females, %19.2 had a history of diabetes, %35.5 were hypertensive, %6.2 had hypercholesterolemia and %23.8 had hypertriglyceridemia, %3 had a history of CVA, %26.7 had CAD and %23.1 of them were smokers. The obtained results also showed that %15 of the study population had PVD.  Conclusion: According to the results of this study we suggest that ABI measurement must consider as an important indicator in routine examinations of the doctors.  Paying more attention to the blood pressure, lipid profiles in monthly visits of the patients, and if there is any distribution in the above mentioned indicators, appropriate medical decision making must be done to avoid complications of PVD in these patients.  Keywords: chronic renal failure, peripheral vascular disease, hemodialysis patient  Address: Faculty of Nursing and Midwifery, University of Medical Sciences, Urmia, Iran   Tel: (+98)4432754961   Email: alirezarahmani2003@yahoo.com    [1]Cardiologist, Echocardiography fellowship, Associate Professor Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran   [2] Master of Nursing, Lecturer, School of Nursing and Midwifery, University of Medical Sciences, Urmia, Iran (Corresponding Author)  [3]Bachelor of Nursing, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran  [4] General practitioner, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran  [5] Cardiologist, Assistant Professor, Imam Khomeini, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran   نارسایی مزمن کلیه, بیماری عروق محیطی, بیماران دیالیزی chronic renal failure, peripheral vascular disease, hemodialysis patient 585 590 http://unmf.umsu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-960-2&slc_lang=en&sid=1 kamal KHademVatan کمال خادم وطن 100319475328460015414 100319475328460015414 No Cardiologist, Echocardiography fellowship, Associate Professor Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran متخصص قلب و عروق، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران alireza Rahmani علیرضا رحمانی alirezarahmani2003@yahoo.com 100319475328460015415 100319475328460015415 Yes Master of Nursing, Lecturer, School of Nursing and Midwifery, University of Medical Sciences, Urmia, Iran (Corresponding Author) کارشناسی ارشد پرستاری، مربی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران (نویسنده مسئول) sima Ghasemi سیما قاسمی 100319475328460015416 100319475328460015416 No Bachelor of Nursing, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran کارشناس پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران hossein Ahangary حسین آهنگری 100319475328460015417 100319475328460015417 No General practitioner, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran پزشک عمومی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران maryam Mehrpooya مریم مهرپویا 100319475328460015418 100319475328460015418 No Cardiologist, Assistant Professor, Imam Khomeini, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran متخصص قلب و عروق، استادیار بیمارستان امام خمینی (ره) دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران