en بررسی تأثیر ماساژ بازتابی پا بر خستگی زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس پرستاری Nursing پژوهشي Research پیش‌زمینه و هدف: خستگی از شایع‌ترین علائم بیماری ‌ام‌اس محسوب می‌شود که می‌تواند در آنان پیامدهای نامطلوبی را به دنبال داشته باشد لذا این مطالعه باهدف بررسی ماساژ بازتابی پا بر خستگی زنان مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه یک مطالعه تجربی است که بر روی 52 بیمار مبتلا به بیماری مولتیپل اسکلروزیس انجام شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها شامل پرسشنامه جمعیت‌شناسی و مقیاس سنجش شدت خستگی بود. واحدهای موردمطالعه به‌صورت تخصیص تصادفی در دو گروه آزمون و کنترل قرار گرفتند. در گروه آزمون، رفلکسولوژی طی 4 هفته، سه بار در هفته و به مدت 30 دقیقه برای هر بیمار انجام شد و گروه کنترل فقط تحت درمان‌های دارویی طبق دستور پزشک معالج قرار گرفتند. اطلاعات، با استفاده از مقیاس سنجش شدت خستگی قبل از انجام مداخله و یک ماه بعدازآن در دو گروه ثبت گردید. تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها به‌وسیله نرم‌افزار spss نسخه 22 و آمار توصیفی و استنباطی انجام شد. یافته‌ها: نتایج مطالعه نشان داد. میانگین نمرات خستگی در گروه آزمون قبل از مداخله 3/4 ± 2/49 بود و بعد از مداخله 41/4 ± 8/29 بود. نتایج آزمون نشان داد که بین نمرات خستگی در گروه آزمون قبل و بعد از مداخله ازلحاظ آماری تفاوت معنی‌دار وجود داشت (p =0.0001) نتیجه این آزمون برای گروه کنترل معنی‌دار نبود p = 0.003)). بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که ماساژ بازتابی پا بر میزان خستگی زنان مولتیپل اسکلروزیس تأثیر دارد به‌گونه‌ای که میزان خستگی بعد از ماساژ، کم‌تر از قبل از ماساژ است، بنابراین این مداخله می‌تواند به‌عنوان یک اقدام، باهدف ارتقای سلامت و آرامش زنان، باعث کاهش و رفع خستگی شود. Background & Aims: Fatigue is one of the most common signs in Multiple Sclerosis that can cause undesirable consequences. This research aims to investigate the effects of reflexology massage on patients fatigue severity in women with Multiple Sclerosis. Materials & Methods: This study is an Experimental study was performed on 52 patients with multiple sclerosis. Data collection instruments included a demographic questionnaire, and fatigue severity scale for Fatigue. Participants were randomly assigned into two groups of experimental and control by minimization method. In the experimental group, reflexology was performed within Four weeks, three weeks for 30 minutes while the control group received medical treatment as directed by a physician. Data were collected through fatigue severity scale before, and one month after intervention in both groups. Data analysis was performed by Spss version 22 using descriptive and inferential statistic. Results: Mean score of fatigue in the experimental group before intervention was 49/2 ± 4/3 and after intervention was 29/8 ± 4/41. Results showed that there was a statistically significant difference between fatigue scores in the experimental group before and after the intervention (p ماساژ بازتابی پا, مولتیپل اسکلروزیس, خستگی Reflexology Massage, Fatigue, Multiple Sclerosis 926 933 http://unmf.umsu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2204-1&slc_lang=en&sid=1 Fatemeh Rigi فاطمه ریگی f.rigi2011@gmail.com 3671722010 100319475328460019018 No Iranshar University of Medical Sciences دانشکده علوم پزشکی ایرانشهر، ایرانشهر، ایران masoome shahnavazi معصومه شهنوازی f.rigi2011@gmail.com 3671722010 100319475328460019019 No Iranshar University of Medical Sciences دانشکده علوم پزشکی ایرانشهر، ایرانشهر، ایران aram Feizi آرام f.rigi2011@gmail.com 3671722010 100319475328460019020 Yes Urmia University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران (نویسنده مسئول) Hoseinali Adineh حسینعلی آدینه f.rigi2011@gmail.com 3671722010 100319475328460019021 No Iranshar University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر، ایرانشهر، ایران Sobhan Malekraisi noushirvan سبحان ملک رئیسی نوشیروان f.rigi2011@gmail.com 3671722010 100319475328460019022 No Zahedan University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، زاهدان، ایران